 |
|
Mexanika 8. Hidrostatika. Hidrodinamika Səthə perpendikulyar istiqamətdə təsir edən təzyiq qüvvəsinin modulunun səthin sahəsinə nisbəti ilə təyin olunan kəmiyyətə təzyiq deyilir:
BS-də təzyiqin vahidi paskaldır: Təzyiq qüvvəsinin modulu təzyiqlə səthin sahəsi hasilinə bərabərdir:
Hidravlik press sadə mexanizmdir və onun işləmə prinsipi Paskal qanununa əsaslanır. Porşenlərə təsir edən qüvvələrin modulları onların sahələri ilə düz mütənasibdir:
Hidravlik pres qüvvədə porşenlərin
sahələri nisbəti
burada
Mayenin qabın divarlarına göstərdiyi təzyiq müxtəlif dərinliklərlə müxtəlifdir. Mayenin qabın divarlarına göstərdiyi təzyiqi xarakterizə etmək üçün orta təzyiq anlayışnı daxil edirlər. Orta təzyiq mayenin qabın dibinə göstərdiyi təzyiqdən 2 dəfə azdır:
Maye olan qabın dibində tam təzyiq
burada Birləşmiş qablar qanunu. Birləşmiş qablarda mayelərin hündürlükləri onların sıxlıqları ilə tərs mütənasibdir:
burada Mayeyə batırılmış cismə Arximed qüvvəsi ilə yanaşı cismin öz ağırlıq qüvvəsi də təsir edir. Bu qüvvələrin əvəzləyicisinin istiqamətindən asılı olaraq aşağıdakı üzmə şərtlərini müəyyən etmək olar: a) Arximed qüvvəsi cismin ağırlıq qüvvəsindən
az (və ya
c) Arximed qüvvəsi mayeyə batırılmış
cismin agırlıq qüvvəsindən çox (və
ya
burada
Cismin mayedəki çəkisi onun havadakı çəkisindən Arximed qüvvəsi qədər azdır (havada cismə təsir edən qaldırıcı qüvvəni nəzərə almamaq olar):
burada Üfüqi qoyulmuş boruda mayenin axma sürəti borunun en kəsiyinin sahəsi ilə tərs mütənasibdir:
burada Bernulli qanunu: Mayenin (və ya qazın) axma sürəti çox olan yerdə təzyiq az və əksinə, axma sürəti az olan yerdə isə təzyiq çox olur:
|
.
.
.
Paskal
qanunu: Qapalı qabda olan maye və ya qazlara xaricdən
edilən təzyiq dəyişmədən maye və
ya qazların bütün nöqtələrinə
bərabər ötürülür. 
.
dəfə qazanc verir, lakin işdə qazanc olmur.
Presin kiçik porşeni 
qədər aşağı düşdükdə,
böyük porşen 
qədər yuxarı qalxır:
,
və
-porşenlərin
hərəkət sürətləridir.
Ağırlıq
qüvvəsinin təsiri nəticəsində maye
qabın dibinə və divarlarına təzyiq göstərir.
Bu təzyiq hidrostatik təzyiq adlanır. Mayelərin
qabın dibinə göstərdiyi təzyiq mayenin
sıxlığı və maye sütunun hündürlüyü
ilə düz mütənasibdir: 
.
,
- mayenin
açıq səthinə düşən atmosfer
təzyiqşidir.
,
olduqda 
,
yəni birləşmiş qablarda bircins mayenin hündürlükləri
eynidir.
Yer
kürəsini əhatə edən hava təbəqəsinə
atmosfer deyilir. Ağırlıq qüvvəsi
təsiri nəticəsində atmosfer Yerin səthinə
təzyiq göstərir. Bu təzyiq atmosfer təzyiqi
adlanır. Atmosfer təzyiqini ilk dəfə Torriçelli
ölçmüşdür. Bu təzyiq 760 mm civə
sütununun yaratdığı təzyiqə bərabərdir
və normal atmosfer təzyiqi adlanır. Normal
atmosfer təzyiqi təqribən 100 kPa bərabərdir.
Yer səthindən yuxarıya qalxdıqca atmosfer təzyiqi
azalır. Atmosfer təzyiqi barometrlə (civəli
və metal) ölçülür. Mayelərin və
qazların təzyiqi manometrlə ölçülür.
Arximed
qüvvəsi. Mayeyə (və ya qaza) batırılmış
cismə şaquli istiqamətdə aşağıdan
yuxarıya doğru yönəlmiş və bu cismin
sıxışdırıb çıxardığı
mayenin (və ya qazın) çəkisinə bərabər
itələyici qüvvə təsir edir:
;
-mayenin sıxlığı,
- cismin mayeyə
batırılmış hissəsinin həcmidir.
) olsa,
əvəzliyici qüvvə aşağı yönələr
və cisim mayedə batar.
b) Arximed
qüvvəsi cismin ağırlıq qüvvəsinə
bərabər (və ya 
)
olsa, əvəzləyici qüvvə sıfır
olar və cisim mayedə üzər.
) olsa, əvəzləyiczi
qüvvə yuxarıya yönələr və cisim
mayenin səthinə qalxaraq üzər. Mayenin səthində
üzən cisim üçün də Arximed qüvvəsi
cismin ağırlıq qüvvəsinə bərabər
olacaqdır:
,
-cismin həcmidir.
Cismin mayeyə batmış hissəsinin həcmi
.
.
müddətinə
borudan axan mayenin həcmi
,
– borunun
en kəsiyinin sahəsi, 
-
mayenin axma sürətidir.
,
-boruların
diametridir.
.