Mexanika

3. Nyuton qanunları. Qüvvələrin toplanması

Nyutonun I qanunu. Elə hesablama sistemləri vardır ki, o sistemlərə görə irəliləmə hərəkəti edən cisim ona digər cisimlər təsir etmirsə və ya cismə olan təsirlər bir-birini kompensasiya edirsə, onda o öz sürətini sabit saxlayır. Belə sistemlər inersial (ətalət) hesablama sistemləriadlanır.

Qalileyin nisbilik prinsipi. Mexanikanın qanunları istənilən inersial hesablama sistemlərinə görə eynidir.

Cismin kütləsi onun ətalətliyini xarakterizə edən kəmiyyətdir. BS –də kütlənin vahidi -dir.

Qarşılıqdı təsirdə olan iki cismin təcillərinin modulları onların kütlələri ilə tərs mütənasibdir:

.

Vahid həcmdə maddənin (cismin) kütləsinə bərabər olan kəmiyyətə sıxlıq deyilir:

.

BS-də sıxlığın vahidi -dır. Cismin kütləsi sıxlıqla həcmin hasilinə bərabərdir:

Bir cismin digər cismə təsirini xarakterizə edən kəmiyyətə qüvvə deyilir. Qüvvə təcil yaradan səbəbdir.

Nyutonun II qanunu. Cismin hərəkət təcili ona təsir edən qüvvə ilə düz, kütləsi ilə tərs mütənasibdir:

.

Cismə təsir edən qüvvə cismin kütləsi ilə bu quvvənin yaratdığı təcilin hasilinə bərabərdir:

.

BS-də qüvvənin vahidi nyutondur: .

Nyutonun III qanunu. Cisimlər bir-birinə eyni bir düz xətt üzrə yönələn, qiymətcə bərabər, istiqamətcə əks qüvvələrlə təsir edir:

Cismə tətbiq olunmuş qüvvələrin həndəsi cəminə əvəzliyici qüvvə deyilir.

.

Bir – birinə bucaq altında yönəlmiş iki qüvvənin əvəzləyicisi tərəfləri həmin qüvvələr olan paraleloqramın diaqonalına bərabərdir. Əvəzləyici qüvvənin modulu toplanan qüvvələrin modullarından və qüvvə vektorları arasındakı  bucağından asılıdır:

.

Xüsusi halda,

a)  olsa, yəni hər iki qüvvə bir düz xətt üzrə eyni istiqşamətdə yönəlmişsə, əvəzləyici qüvvənin modulu toplanan qüvvələrin modulları cəminə bərabər olur:

.

b)  olsa, yəni və qüvvələri bir düz xətt üzrə əks istiqamətlərdə yönəldikdə əvəzləyici qüvvənin modulu toplanan qüvvələrin modulları fərqinə bərabərdir.

və ya  

c)  olduqda isə əvəzləyici qüvvə

olar