Mexanika

2. Çevrə üzrə bərabərsürətli hərəkət

Çevrə üzrə bərabərsürətli hərəkətdə sürətin modulu sabitdir, istiqaməti isə arasıkəsilmədən dəyişir. Əyrixətli traektoriya üzrə hərəkət edən cismin istənilən nöqtəsində sürəti həmin nöqtədə traektoriyaya çəkilmiş toxunan istiqamətdə yönəlir.

Cismin çevrə üzrə hərəkəti zamanı cızdığı qövsün uzunluğunun bu cızmaya sərf etdiyi zamana nisbəti ilə xarakterizə olunan kəmiyyətə xətti sürət deyilir:

Cisim A nöqtəsindən B-yə hərəkət edərkən radiusu  bucağı qədər dönür və -yə dönmə bucağı deyilir.

BS-də dönmə bucağının vahidi 1 rad-dır. 1 rad elə bucağa deyilir ki, onun qövsünün uzunluğu radiusa bərabər olsun .

Dönmə  bucağının bu dönməyə sərf olunan zamana olan nisbəti ilə ölçülən kəmiyyətə bucaq sürəti deyilir:

.

BS – də bucaq sürətinin vahidi -dir.

Xətti sürət bucaq sürəti ilə radiusun hasilinə bərabərdir:

.

Cismin çevrə üzrə tam bir dövrünə sərf olunan zaman müddətinə fırlanma periodu deyilir:

,

burada -müddətində dövrlərin sayıdır. BS-də periodun vahidi san-dir.

Vahid zamanda dövrlərin sayına bərabər olan kəmiyətə fırlanma tezliyi deyilir:

.

BS-də tezliyin vahidi -dir.

Fırlanma periodunun və tezliyinin ifadələrindən istifadə etsək, xətti və bucaq sürətləri üçün aşağıdakı düsturları yaza bilərik.

və .

Çevrə üzrə bərabərsürətli hərəkət təcilli hərəkətdir, çünki bu hərəkətdə zaman keçdikcə sürətin istiqaməti dəyişir. Radius boyunca çevrənin mərkəzinə doğru yönəlmiş təcilə mərkəzəqaçma təcili deyilir: