6. Elektromaqnit rəqsləri və dalğaları

induktivlikli sarğacdan və C tutumlu kondensatordan ibarət elektrik dövrəsinə sadə rəqs konturu deyilir. Elektrik yükünün, gərginliyin, cərəyan şiddətinin rəqslərinə elektromaqnit rəqsləri deyilir.

Kondensatordakı elektrik sahəsinin enerjisinin ani qiyməti

,

burada və – kondensatordakı yükün və gərginliyin ani qiymətləridir.

Sarğacın maqnit sahəsinin enerjisinin ani qiyməti

,

burada və - cərəyan şiddəti və maqnit selinin ani qiymətləridir.

Rəqs konturunun tam enerjisi elektrik və maqnit sahələrinin enerjisinin cəminə bərabərdir:

.

Konturun aktiv müqaviməti sıfra bərabərdirsə, onun tam enerjisi zaman keçdikcə dəyişməyəcəkdir. Rəqs konturunun tam enerjisi elektrik və ya maqnit sahələrinin enerjilərinin amplitud qiymətinə bərabərdir, yəni

,

burada - yük, gərqəinlik, cərəyan şiddəti və maqnit seli rəqslərinin amplitud qiymətləridir.

Elektromaqnit rəqslərinin periodu (Tomson düsturu)

tezliyi və dairəvi tezliyi

.

Kondensatordakı yük və gərginliyin zamana görə kosinus qanunu ilə dəyişir:

Sarğacdakı cərəyan şiddəti

,

yük ilə cərəyan şiddətli rəqslərinin amplitud qiymətləri arasındakı əlaqə

.

Elektromaqnit rəqslərinin fazada yayılmasına elektromaqnit dalğaları deyilir. Elektromaqnit dalğalarının nəzəri əsaslarını Maksvell vermişdir. Maksvelə görə dəyişən maqnit sahəsi öz ətrafında dəyişən elektrik sahəsi və əksinə, dəyişən elektrik sahəsi də öz ətrafında dəyişən maqnit sahəsi yaradır. Dəyişən elektrik və maqnit sahələri, biri digərini yaratmaqla fəzada sonlu sürətlə - işıq sürətli ilə yayılır. Maksvel nəzəriyyəsinə görə elektrik və maqnit sahələri tam vahid təşkil edən elektromaqnit sahəsinin təzahürləridir. Elektromaqnit dalğaları eninə dalğalardır. vektorları həm bir-birinə, həm də dalğanın yayılma istiqamətinə perpendikulyar istiqamətdə rəqs edir.

Vakuumda elektromaqnit dalğasının uzunluğu

.

Mühitdə elktromaqnit dalğasının sürəti və dalğa uzunluğu vakuumdakından azdır:

,

burada -mühitin mütləq sındırma əmsalıdır.

Edektromaqnit dalğaları özləri ilə enerji daşıyır. Vahid həcmə düşən enerjiyə enerji sıxdığı deyilir:

.

BS-də - nin vahidi - dır.

Vahid səthdən vahid zamanda daşınan enerjiyə elektromaqnit şüalanması selinin sıxlığı deyilir:

BS-də şüalanma selinin sıxlığının vahidi -dır.

Elektromaqnit şüalanma selinin sıxlığı enerji sıxlığı ilə dalğanın yayılma sürəti hasilinə bərabərdir:

Şüalanma selinin sıxlığı rəqsin tezliyinin dördüncü dərəcəsi ilə düz, mənbədən olan məsafənin kvadratı ilə tərs mütənasibdir:

Tranzistorlu qenerator sönməyən yüksəktezlikli elektromaqnit rəqsləri yaradır.

Səsi ötürmək üçün bu rəqslər səs tezlikli elektrik rəqsləri vasitəsi ilə modullaşdırılır. Qəbuledicidə yüksək tezlikli modullaşmış rəqslərdən alçaq tezlikli rəqslər ayrılır. Siqnalın bu cür çevrilməsi detektəetmə adlanır.

Raliodalğaların köməyi ilə obyektlərin aşkara çıxarılması və onların yerinin dəqiq təyin edilməsi radiolokasiya adlanır. Obyektə qədər olan məsafə

,

burada – radiodalğanın hədəfə çataraq qeri qayıtması üçün sərf etdiyi zamandır.